Opera dziecięca | Leo Festiwal | spektakl szkolny

Hans Krása urodził się w1899 roku w Pradze. Studiował kompozycję u Alexandra von Zemilinsky‘ego i Alberta Roussela. Opera Brundibár powstała na zamówienie Czeskiego Ministerstwa Szkolnictwa w roku 1938. Po zajęciu Czechosłowacji przez Niemcy hitlerowskie, nie doszło już do oficjalnej premiery utworu. Do potajemnej prapremiery doszło natomiast w roku 1941, w jednym z żydowskich sierocińców w Pradze. W 1942 roku Hans Krása został deportowany do obozu koncentracyjnego Theresiendstad, który spełniał funkcję getta zbiorczego przede wszystkim dla Żydów z terenu Czechosłowacji.

W okresie istnienia obozu – getta, propaganda nazistowska starała się w sposób perfidny przekonać niemiecką i światową opinię publiczną o tym, że Theresiendstad to świadomie zorganizowane osiedle mieszkaniowe, w którym społeczność żydowska w tzw. wzorcowym getcie wiedzie spokojną i szczęśliwą, choć ograniczoną ze względu na trudy wojny, egzystencję. Umożliwiano więc więźniom podejmowanie różnego rodzaju działań o charakterze socjalnym i kulturalnym, stwarzając atmosferę pozornej normalności. W tej to właśnie atmosferze, z głodu i z wycieńczenia umierało w obozie około 30 osób dziennie.

W takich też warunkach wykonano w Theresienstadt Brundibára 55 razy. Wykonawcami były dzieci przebywające wówczas w obozie. Obsada ulegała bardzo częstym zmianom, ponieważ wiele dzieci - wykonawców wysyłanych było w transportach do obozu w Auschwitz, gdzie natychmiast po przybyciu kierowano je dokomór gazowych. Hansa Krásę spotka podobny los w dniu 17.10.1944, kiedy to wraz z kilkudziesięcioma czeskimi muzykami w tzw. „wagonach muzycznych” znajdzie się w drodze do Auschwitz. Wraz z innymi wybitnymi kompozytorami czeskimi – Viktorem Ullmannem i Pavlem Haasem, zginie natychmiast po przybyciu transportu w komorze gazowej.

W końcu lat 70tych, dzięki inicjatywie siostry Benedyktynki - Veroniki Grüters, udało się natrafić na, uważaną za zaginioną, partyturę opery. W ten sposób w roku 1985 doszło w Niemczech do pierwszego wykonania opery, którą zainteresowała się natychmiast znana organizacja Jeunesse Musical. Dzięki jej inicjatywie dojdzie potem do wielu wykonań w Europie.

Opera Brundibár nie zawiera oczywiście treści politycznych. To dziecięcy dyskurs o sprawiedliwości i okrucieństwie wobec krzywdzonych. Byli więźniowie, którzy przeżyli piekło Theresienstadtu i widzieli wtedy spektakl lub w nim uczestniczyli, twierdzą jednak, że postać okrutnego Brundibára porównywały wówczas świadomie z osobą prawdziwego sprawcy ich ciężkiego losu - czyli Hitlera. I w tym kontekście opera Krásy nabrała wartości historyczno – politycznych.

Piotr Szalsza