Nakładem wydawnictwa Znak ukazały się dwie książki związane z jedną z najwybitniejszych polskich reportażystek – Małgorzatą Szejnert: Chwila przed podróżą. Reportaże z PRL oraz Chłodnia, czyli grzejnia. Małgorzata Szejnert w rozmowie z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem. Obie publikacje zasługują na uwagę czytelników. Zainteresowanie nimi nie wynika z legendy otaczającej autorkę, lecz z uznania dla jej dorobku i niezwykłej drogi twórczej.
Przypomnijmy, że Małgorzata Szejnert jest współzałożycielką „Gazety Wyborczej”, gdzie przez wiele lat kierowała działem reportażu. Debiutowała w 1972 roku książką Borowiki przy ternpajku, poświęconą Polonii amerykańskiej. Jest również autorką m.in. Czarnego ogrodu – opowieści o katowickich dzielnicach Giszowiec i Nikiszowiec, wydanej w 2007 roku. Książka zdobyła Nagrodę Mediów Publicznych Cogito oraz „Górnośląskiego Tacyta”, a także znalazła się w finałach Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Gdynia i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus.
Po takiej zapowiedzi trudno się dziwić, że wywiad-rzeka przedstawiający portret niezwykłej kobiety, napisany bez pomnikowego zadęcia, zbiera niemal wyłącznie pochlebne opinie. Nie ukrywam, że również mnie przypadł do gustu.
Chłodnia, czyli grzejnia. Małgorzata Szejnert w rozmowie z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem to nie tylko opowieść o życiu reporterki, ale także fascynująca lekcja etyki dziennikarskiej. Dorota Karaś i Marek Sterlingow – autorzy cenionych biografii Anny Walentynowicz i Jerzego Urbana – przeprowadzili z Małgorzatą Szejnert głęboką, mądrą rozmowę, którą czyta się niczym wciągającą powieść pełną zwrotów akcji i niebanalnych bohaterów.
Z kart książki wyłania się obraz kobiety odpowiedzialnej za słowo i za swoich bohaterów, charyzmatycznej, zdeterminowanej, kierującej się niegasnącą ciekawością świata, a jednocześnie pełnej cierpliwości i pokory wobec faktów.
Autorzy opisują kulisy pracy reporterki oraz drogę, jaką przeszła od czasów PRL po współczesność. Szejnert opowiada o codzienności Polski Ludowej, studiach na Uniwersytecie Warszawskim razem z Hanną Krall, relacjonowaniu strajków w 1980 roku, wyjeździe do Stanów Zjednoczonych, powrocie do kraju i współtworzeniu „Gazety Wyborczej”. Poznajemy ją również jako legendarną szefową działu reportażu, pod której redakcyjną opieką rozwijali swój warsztat m.in. Mariusz Szczygieł, Jacek Hugo-Bader i Magdalena Grzebałkowska.
Mariusz Szczygieł wspomina, że szefowa słynęła z ciętego języka i nosiła przezwisko „Chłodnia”. Przyznaje też, że wielu reporterów trochę się jej obawiało. Paradoksalnie właśnie do jej domu wszyscy chętnie przyjeżdżali.
To tam, w niewielkiej miejscowości niedaleko Kazimierza Dolnego, spotyka się z artystami, architektami, malarzami i sąsiadami, by rozmawiać, dyskutować i wspólnie spędzać czas.
Lektura tej rozmowy może okazać się inspirującą opowieścią o odwadze, niezależności i sile słowa. Miłośnicy literatury faktu i biografii z pewnością nie będą rozczarowani.
Drugą propozycją jest Chwila przed podróżą. Reportaże z PRL – obszerna antologia tekstów Małgorzaty Szejnert, która ukazała się równocześnie z wywiadem-rzeką. To pierwszy tak szeroki wybór reportaży jednej z najwybitniejszych polskich autorek tego gatunku.
Książka tworzy wielowymiarowy obraz Polski Ludowej zapisany w historiach zwyczajnych ludzi. Zachwyca reporterski talent Szejnert, jej wrażliwość społeczna, przekonanie o znaczeniu pozornie drobnych wydarzeń oraz niezwykła umiejętność budowania relacji z bohaterami. Te opinie pojawiają się często w recenzjach, jednak prawdziwą wartość książki odkrywa się dopiero podczas lektury.
Szybko okazuje się, że autorka z ogromnym wyczuciem opowiada o minionej epoce. Nie moralizuje, nie wydaje wyroków. Obserwuje, opisuje i pozostawia czytelnikowi przestrzeń do własnych interpretacji. Jej język jest prosty, rzeczowy i precyzyjny, a głos oddany bohaterom wybrzmiewa z pełną mocą.
Poznajemy między innymi Sławomira, który każdego dnia wstaje o 3.50, by dojechać do pracy w Zakładach Mechanicznych „Ursus”, oraz Danutę, która wyjdzie z domu dopiero wiosną, gdy przestanie być ślisko. To tylko dwoje spośród wielu bohaterów codzienności, których losy Szejnert opisuje bez egzaltacji i taniego sentymentalizmu. Emocje rodzą się same – w uważnym czytelniku.
Chwila przed podróżą… to klasyka polskiego reportażu. Małgorzata Szejnert przygląda się pracy, relacjom, marzeniom i społecznym napięciom, dając współczesnemu czytelnikowi okazję, by zajrzeć do własnego „plecaka codzienności” i zastanowić się, co naprawdę warto zabrać ze sobą w dalszą podróż.
Oprac. i fot. do
Tekst powstał dzięki uprzejmości Wydawnictwa Znak.
Wykonawca / Organizator:
Punkt Informacji Kulturalnej
